Kolej leśna w Bad Muskau
- Nadrzędna kategoria: Kolej
- Kategoria: Kolej w Europie
- Opublikowano: wtorek, 21, kwiecień 2026 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 737
W Niemczech, tuż przy granicy z Polską, funkcjonuje wąskotorowa Kolej leśna w Bad Muskau, łącząca najciekawsze miejsca niezwykle interesującego i mało znanego obszaru, jakim jest Geopark Łuk Mużakowa. Kolej ta początkowo pełniła funkcje przemysłowe. W latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku zaczęła być przekształcana w atrakcję turystyczną, dzięki czemu przetrwała do czasów współczesnych.
W 1867 roku do miejscowości Weißwasser, czyli po polsku Białej Wody, dotarło normalnotorowe połączenie kolejowe z Berlina i Görlitz, które wpłynęło na rozwój gospodarczy tego obszaru, w tym zwiększenie wydobycia węgla brunatnego. W 1883 roku Hermann Graf von Arnim nabył majątek mużakowski wraz z Białą Wodą i Mużakowem (Bad Muskau), w celu dalszego rozwoju przemysłu w tym rejonie. Aby ułatwić transport pomiędzy zakładami przemysłowymi, stworzył on kolej wąskotorową o rozstawie szyn 600 mm, która pierwotnie nosiła nazwę Graflich von Arnimsche Kleinbahn.
Pierwsza trasa połączyła w 1895 roku kopalnię węgla brunatnego Caroline I koło Krauschwitz, z rampą przeładunkową na obrzeżach Mużakowa i była obsługiwana przez trakcję konną. W 1896 roku wprowadzono do eksploatacji dwie pierwsze lokomotywy parowe, wyprodukowane przez firmę Krauss z Monachium. Niedługo później ruszyła dalsza rozbudowa sieci, która szybko osiągnęła łączną długość 85 kilometrów. Tory prowadziły z Mużakowa do Pechern na wschodzie, do Köbeln na północy oraz do gminy Tzschelln i Ruhlmühle na południowym zachodzie. Od 1921 roku główną stacją na sieci było Krauschwitz.
Wraz ze wzrostem liczby przedsiębiorstw w regionie, kolej wąskotorowa rozwijała się dynamicznie. Pozyskano wówczas znaczną liczbę parowozów i powiększono flotę wagonów, kupując je lub budując we własnym warsztacie. Największe przewozy odnotowano w 1940 roku, gdy przemysł pracował na potrzeby wojenne. Wąskotorówka wykorzystywała wówczas aż 11 parowozów jednocześnie. W tym czasie na kolei pojawiły się również pierwsze lokomotywy spalinowe, ale używano ich głównie do prac manewrowych w poszczególnych zakładach i na punktach przeładunkowych.
Warunki terenowe sprzyjały łatwej budowie tras. Większość torowisk ułożono na istniejących wcześniej drogach i ścieżkach leśnych. Zakłady dzieliła też niewielka odległość. Na pewnym odcinku linia prowadziła ulicami miasta Biała Woda. Istniała ona do 1933 roku i została usunięta dopiero w ramach prac drogowych i z powodu skarg mieszkańców. W rezultacie tej rozbiórki, powstała oddzielna sieć Tzschellner Netz, która znajdowała się na południowy zachód od Białej Wody.
Koniec II wojny światowej był trudnym czasem dla kolei mużakowskiej. Wiele zakładów przemysłowych, takich jak huty szkła i kopalnie węgla brunatnego, musiało zaprzestać działalności z powodu zniszczeń wojennych lub wywiezienia na wschód ich wyposażenia w latach 1945–1946 przez wojska sowieckie, jako zdobyczy wojennej. Utracono też wówczas lokomotywy, wagony i znaczną część infrastruktury torowej. Ponieważ jednak w okresie powojennym ważne było podniesienie przemysłu ze zniszczeń, kolej leśna okazała się wciąż potrzebna, stąd szybko wznowiono jej funkcjonowanie. W 1951 roku przeszła pod zarząd Deutsche Reichsbahn. W następnych latach otwierano kolejne duże kopalnie węgla brunatnego w pobliżu Białej Wody. Ich punkty ładunkowe znajdowały się w Białej Wodzie i Halbendorf. W latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku uruchomiono kopalnię odkrywkową Frieden na polach Trebendorfer, która stanowiła główny ośrodek lokalnego wydobycia węgla brunatnego. Posiadane lokomotywy i wagony były wówczas intensywnie wykorzystywane. Każdego dnia używano od sześciu do siedmiu parowozów, przy czym jeden z nich regularnie kursował na osobnej sieci Tzschellner Netz.
Wraz z zamknięciem kopalni Frieden w 1969 roku, kolej leśna straciła swoje podstawowe źródło utrzymania. Jednak lokalne przedsiębiorstwa nadal potrzebowały węgla brunatnego, w związku z czym był on przywożony linią normalnotorową do Mużakowa, a stamtąd rozwożony koleją leśną do poszczególnych odbiorców. Już na początku lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku planowano zamknięcie sieci wąskotorowej. Decyzję w tym zakresie przesuwano jednak z uwagi na ograniczenia sieci drogowej w regionie. W tym czasie otwarto natomiast nową trasę do kopalni gliny i cegielni w Mühlrose. Ostatni nowy odcinek oddano do użytku w 1966 roku. Kolej działała do 1991 roku, kiedy to cegielnia Mühlrose zaprzestała produkcji. Wcześniej, bo od lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku, liczba klientów kolei stopniowo malała. Część torowisk została rozebrana, a tabor częściowo sprzedany. Oficjalne całkowite zaprzestanie działalności nastąpiło w marcu 1978 roku. Znaczna część parowozów znalazła nowe zatrudnienie na kolejach muzealnych w Niemczech, a także w innych krajach europejskich. Lokomotywa parowa 99 3317, jako jedyna pozostała w sieci mużakowskiej. Umieszczono ją na cokole w Białej Wodzie w 1979 roku.
W połowie lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku w Białej Wodzie rozpoczęli działalność miłośnicy kolei, którzy postawili sobie za cel uratowanie choćby części sieci dawnej kolei leśnej, które zachowały się jeszcze w terenie. Nabyli wagony i wywalczyli zwrot parowozu 99 3317. Pierwsze specjalne przejazdy z turystycznym ruchem pasażerskim na odcinku Biała Woda – Mühlrose odbyły się w 1984 roku. W 1988 roku rozpoczęto budowę stacji wraz z bocznicami i peronami przy ulicy Teichstrasse w Białej Wodzie, gdzie zlokalizowane zostało nowe centrum życia kolejki. Po upadku NRD, starostwo powiatu Biała Woda postanowiło z inicjatywy stowarzyszenia Waldeisenbahn Muskau e.V. odbudować linię do Kromlau, którą oddano do użytku w 1992 roku. Nowa trasa odgałęzia się na północ od stacji Kromlauer Weg i częściowo wykorzystuje starotorze dawnej linii do glinianek. Początkowo obsługiwana była przez lokomotywy spalinowe LKM Ns 2. W 1993 roku założono przedsiębiorstwo Waldeisenbahn Muskau GmbH. W 1995 roku ponownie otwarto linię do Mużakowa, po jej wcześniejszym rozebraniu pod koniec lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Na bazie wagonów towarowych zbudowano nowe, półotwarte wagony pasażerskie, przeznaczone do obsługi pociągów turystycznych. Przed 100-leciem eksploatacji kolei, w sierpniu 1995 roku uruchomiono ponownie parowóz 99 3317. Drugi parowóz tego typu, noszący oznaczenie 99 3312, który stał w Oberoderwitz, został sprowadzony w 1994 roku z powrotem do Białej Wody. Od 1998 roku jest czynną lokomotywą, również wykorzystywaną do prowadzenia pociągów turystycznych. W sumie kolej posiada pięć parowozów, z których w sprawności utrzymywane są co najmniej trzy maszyny.
W 2001 roku, w drodze przekształcenia nieużytków poprzemysłowych, zbudowano lokomotywownię i muzeum, przy stacji w Białej Wodzie. W 2008 roku, w miejscu dawnej cegielni w Białej Wodzie, powstało centrum serwisowe, które zapewnia obsługę techniczną kolei. W 2009 roku otwarto centrum informacji turystycznej dla zwiedzających. Liczba pasażerów przewożonych rocznie koleją mużakowską wynosi około 40 tysięcy. Kolej prowadzi rozkładowy ruch turystyczny trakcją parową i spalinową. Trasy wiedzie przez atrakcyjne krajobrazowo tereny Geoparku Łuku Mużakowskiego. Przy stacji w Białej Wodzie znajduje się parking. Można tu pozostawić bezpłatnie swój samochód i udać się na wycieczkę kolejką. Przy dworcu jest restauracja, toalety, punkt informacji turystycznej oraz plac zabaw dla dzieci. Dodatkowo, w pewnym oddaleniu znajduje się muzeum kolejki, przy którym zatrzymują się przejeżdżające pociągi. Można kupić bilet na jeden przejazd, bilet powrotny, a także bilet całodzienny, który umożliwia zaliczenie całej sieci kolejki jednego dnia.
Kolej funkcjonuje od kwietnia do października, głównie w weekendy oraz w lipcu i sierpniu we wtorki, środy i czwartki. Obsługiwana jest przez jeden skład, prowadzony lokomotywą spalinową, który kursuje na zmianę z Białej Wody do Bad Muskau i Kromlau. W wybrane dni wolne, zamiast pociągu z trakcją spalinową, uruchamiane są dwa składy prowadzone parowozami. Kursują one jednocześnie na obu trasach z Białej Wody.
Kilka razy w roku organizowane są również specjalne przejazdy na trzeciej trasie do Schwerer Berg, położonej na terenie kopalni odkrywkowej.
Geopark Łuk Mużakowa jest obszarem obejmującym morenę czołową, powstałą podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Wspomniana morena ma kształt podkowy o długości około 40 kilometrów i szerokości 3-5 kilometrów. Jej krańce sięgają Tuplic w Polsce i miejscowości Klein Kölzig w Niemczech. Przez środek płynie natomiast Nysa Łużycka. Obszar ten, zlokalizowany na pograniczu Polski i Niemiec, pełen jest różnego rodzaju atrakcji turystycznych. Jednocześnie, rejon ten pozostaje praktycznie nieznany w naszym kraju. Najciekawszy punkt regionu stanowi Park Mużakowski, którego większość znajduje się po polskiej stronie, natomiast po niemieckiej położona jest główna rezydencja, czyli urokliwy Nowy Zamek, powstały w dziewiętnastym wieku i odbudowany po II wojnie światowej. Po polskiej stronie park znajduje się w miejscowości Łęknica, natomiast po niemieckiej w Bad Muskau. Właśnie tutaj dociera trasa kolei wąskotorowej z Białej Wody. W pobliżu Łęknicy warto zwiedzić też dawną Kopalnię Babina, w której znajdują się ścieżki turystyczne i wieża widokowa, skąd podziwiać można zalane wodą wyrobiska pogórnicze. Jedno z nich ma kształt kontynentu Afryki. Po niemieckiej stronie można dotrzeć kolejką wąskotorową do miejscowości Kromlau, gdzie z kolei znajduje się słynny Park Azalii i Rododendronów, z charakterystycznym kamiennym mostem Rakotzbrücke, tworzącym wraz ze swoim odbiciem w wodzie pełne koło. W Niemczech, już w pewnym oddaleniu od kolejki, znajduje się też, warty odwiedzenia, Park Głazów Narzutowych Nochten. Generalnie atrakcji w tym rejonie jest tyle, że spokojnie można tu spędzić kilka dni urlopu. Dlatego zdecydowanie zachęcam do wizyty w tym rejonie.
