ET42
- Nadrzędna kategoria: Kolej
- Kategoria: Lokomotywy elektryczne
- Opublikowano: sobota, 27, grudzień 2025 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 13998
Lokomotywy serii ET42 były najsilniejszymi elektrowozami eksploatowanymi na polskiej kolei. Przez lata związane z lokomotywownią Zduńska Wola Karsznice i magistralą węglową, prowadzącą ze Śląska do Gdyni, na początku 2009 roku zostały wycofane z ruchu. Po trzech latach przerwy zaczęły jednak powracać do prowadzenia ciężkich pociągów towarowych i to na zupełnie innych trasach. Ich ponowna eksploatacja trwała do 2025 roku.
Rosnące przewozy towarowe w pierwszej połowie lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku zmusiły władze PKP do zwiększenia masy pociągów towarowych nawet do 4000 ton. Podjęto wówczas starania mające na celu pozyskania odpowiednich lokomotyw, zdolnych prowadzić tak długich i ciężkich składów. Z racji zakładanej mocy, musiały to być pojazdy dwuczłonowe. Niemal jednocześnie zdecydowano o zakupie elektrowozów w Czechosłowacji (późniejsza seria ET40), złożeniu zamówienia w krajowych zakładach (późniejsza seria ET41), jak również sprowadzeniu ciężkich lokomotyw towarowych ze Związku Radzieckim (późniejsza seria ET42). Przemysł ZSRR posiadał zresztą największe doświadczenie w tej materii.
Konstrukcja przyszłych lokomotyw serii ET42 wzorowana była na radzieckich pojazdach WŁ10 i WŁ11, produkowanych w zakładach w Nowoczerkasku. Pojazdy te charakteryzowały się niezwykle prostą, a więc również i niezawodną konstrukcją. Co ciekawe, w przeciwieństwie do ET40 czy ET41, od początku projektowane były jako lokomotywy dwuczłonowe. Nigdy nie powstał więc jednoczłonowy odpowiednik polskiej lokomotywy ET42. Dzięki temu, człony lokomotywy były krótsze, ponieważ nie pozostawiono pustego miejsca na kabiny maszynisty. Można też było znacznie lepiej powiązać obwody elektryczne pomiędzy członami, co umożliwiało oszczędniejszą jazdę pojazdu, zwłaszcza przy ruszaniu lub powolnej jeździe z bardzo ciężkim pociągiem.
Niestety, zanim w ZSRR rozpoczęto produkcję pierwszego pojazdu dla PKP, trzeba było przerobić projekt radzieckich lokomotyw, przystosowanych do większej skrajni. Mimo prostoty całej konstrukcji, zawężenie pudła oraz odpowiednie rozmieszczenie aparatury elektrycznej i wyposażenia lokomotyw okazało się być zadaniem trudniejszym, niż pierwotnie przewidywano. Doszło do opóźnienia, a dwa prototypowe egzemplarze rozpoczęły służbę na PKP dopiero w maju 1978 roku. Lokomotywy otrzymały oznaczenie ET42, mimo wcześniejszego przewidywania dla nich serii ET40. Całą dostawę liczącą 50 sztuk zakończono wiosną 1982 roku.
Lokomotywy ET42 są dwuczłonowymi pojazdami. Każdy z członów oparty jest na dwóch, dwuosiowych, napędowych wózkach. Lokomotywa posiada więc osiem silników elektrycznych o mocy 560 kW każdy. W sumie daje to moc ciągłą pojazdu wynoszącą 4480 kW i prędkość maksymalną 100 km/h. We wnętrzu każdego z członów znajduje się kabina maszynisty, przedział sprężarkowy, przedział oporów rozruchowych i hamowania, przedział WN oraz przedział wentylatora chłodzenia silników trakcyjnych. Oparcie pudła na ramach wózków zrealizowano za pomocą skośnych wieszaków i sprężyn tworzących drugi stopień usprężynowania. Silniki trakcyjne zawieszono systemem tramwajowym na osiach zestawów za pośrednictwem łożysk ślizgowych. Z tego powodu, dla zmniejszenia ich ciężaru zastosowano szprychowe zestawy kołowe. Pojazd wyposażono w układ hamulca elektrodynamicznego (oporowego) i przystosowano do zabudowy sprzęgów samoczynnych. Wyposażenie w obwód elektrycznego ogrzewania umożliwiało również obsługę składów pasażerskich, co jednak w praktyce nie było stosowane.
Wszystkie lokomotywy serii ET42 przydzielone zostały do lokomotywowni Zduńska Wola Karsznice, gdzie pracowały nieprzerwanie do początku 2009 roku. Także ta lokomotywownia była jedynym miejscem, w którym dokonywano napraw rewizyjnych radzieckich elektrowozów. Przez blisko trzy dekady, pojazdy ET42 prowadziły najcięższe pociągi towarowe po magistrali węglowej, biegnącej ze śląskich kopalń do portów w Gdańsku i Gdyni. W trakcie służby cztery lokomotywy numer 003, 033, 043 i 045 zostały wycofane z ruchu i skreślone ze stanu w wyniku uszkodzeń doznanych w wypadkach kolejowych. Kryzys w przewozach towarowych w naszym kraju, jak również wejście na polski rynek nowych, prywatnych przewoźników towarowych, zdecydowały o podjęciu decyzji przez władze PKP Cargo o wycofaniu z ruchu wszystkich elektrowozów serii ET42. Brakowało bowiem zapotrzebowania na lokomotywy służące do prowadzenia najcięższych pociągów towarowych. Wszystkie ET42 zostały przekazane do rezerwy długoterminowej w Karsznicach.
|
Numery inwentarzowe |
Producent | Lata budowy | Ilość |
| ET42 - 001 - 050 | NEWZ - ZSRR | 1978 - 1982 | 50 |
| Tarnowskie Góry | 001, 002, 004, 005, 006, 007, 008, 009, 010, 011, 012, 013, 014, 015, 016, 017, 018, 019, 020, 021, 022, 023, 024, 025, 026, 027, 028, 029, 030, 031, 032, 034, 035, 036, 037, 038, 039, 040, 041, 042, 044, 046, 047, 048, 049, 050 |
| Oznaczenie kolejowe | ET42 |
| Szerokość toru | 1435 mm |
| Masa lokomotywy | 164 t |
| Układ osi | Bo'Bo'+Bo'Bo' |
| Nacisk osi na tor | 205 kN |
| Silniki trakcyjne ( typ ) | NB508A |
| Moc godzinna | 4840 kW |
| Moc ciągła | 4480 kW |
| Prędkość konstrukcyjna | 100 km/h |
| Przełożenie przekładni zębatej | 86:25 |
| Długość ze zderzakami | 30880 mm |
| Największa wysokość od główki szyny | 4430 mm |
| Średnica kół | 1250 mm |
Sytuacja zmieniła się w 2011 roku. Podjęto wówczas decyzję o przywróceniu do ruchu pierwszych pięciu pojazdów. Elektrowozy skierowane zostały do napraw rewizyjnych, po czym przydzielono je do lokomotywowni w Tarnowskich Górach. Po raz pierwszy więc ET42 zaczęły stacjonować w innym miejscu niż Zduńska Wola Karsznice. Zmieniły się również trasy obsługiwane przez te elektrowozy. Kiedyś widok radzieckiej lokomotywy w Krakowie należał do rzadkości. Od 2011 roku pojazdy te docierały do Krakowa nawet dwa, trzy razy dziennie, obsługując zarówno pociągi towarowe do stacji w Prokocimiu jak i transporty na rzecz elektrociepłowni w Łęgu czy kombinatu w Nowej Hucie. Elektrowozy te poruszały się po najważniejszych trasach kolejowych w kraju. Można je było zobaczyć zarówno w Gdańsku, Szczecinie, Węglińcu, a czasem nawet w... Nowym Targu.
W dniu 21 września 2019 roku w ramach Dni Transportu na dworcu Kraków Główny prezentowana była między innymi lokomotywa ET42 - 001. Podczas imprezy można było wejść do elektrowozu i zobaczyć kabinę maszynisty wraz z pulpitem sterowniczym.
Z początkowo przywróconych do ruchu 5 sztuk, ostatecznie wszystkie odstawione egzemplarze zostały uruchomione i pozostawały w eksploatacji. Z biegiem czasu zdecydowana większość lokomotyw zyskała nowe malowanie PKP Cargo, w którym dominował kolor granatowy. Elektrowozy numer 001, 007, 015 i 029 w 2019 roku posiadały historyczne barwy. Niestety, zbliżający się termin naprawy głównej kolejnych maszyn tego typu, stopniowo doprowadził do ponownego wyeliminowania serii z ruchu. W dniu 29 września 2025 roku, o trzy miesiące za wcześnie, służbę zakończyła ostatnia lokomotywa ET42 - 035. Odstawiono ją z powodu awarii, której nie opłacało się usuwać, mimo że miała dopuszczenie do ruchu do grudnia tego roku. W ten sposób, po 47 latach służby na polskiej kolei, elektrowozy serii ET42 przeszły najpewniej do historii.
