Tramwaje na świecie
Węgry - Budapeszt
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: niedziela, 25, wrzesień 2016 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 7133
Budapeszt jest jedną z najpiękniejszych stolic europejskich. Mieszka tu niemal dwa miliony ludzi. Miasto, podobnie jak Praga i Wiedeń, posiada bardzo dobrze zorganizowaną komunikację miejską, na którą składa się sieć metra, tramwajów, autobusów, trolejbusów, kolei zębatej oraz linowej. Budapeszt jest więc jednym z niewielu miast na świecie, w którym spotkać można tak wiele środków komunikacji miejskiej.
Początki komunikacji miejskiej w Budapeszcie sięgają lat trzydziestych dziewiętnastego wieku, gdy obecna stolica Węgier była jeszcze podzielona na dwa osobne miasta: Budę i Peszt, leżące po przeciwnych stronach Dunaju. W 1832 roku na ulice miasta wyjechały pierwsze omnibusy. W 1866 w Peszcie, a w 1869 roku w Budzie pojawiły się pierwsze konne tramwaje. Stąd był już tylko krok do tramwajów elektrycznych, które pojawiły się w mieście w 1887 roku. Co ciekawe, pierwsze budapesztańskie tramwaje kursowały po torze o szerokości 1000 mm. Normalnotorowe pojazdy pojawiły się w mieście dopiero w 1889 roku. Od 1968 roku funkcjonuje firma BKV, która zajmuje się obsługą komunikacji w mieście.
Obecnie sieć budapesztańskich tramwajów posiada bardzo specyficzny promienisty układ niespotykany w żadnym z polskich miast. Trasy poszczególnych linii niemal się z sobą nie pokrywają. Cała sieć działa na podobnej zasadzie jak metro. Nie ma wielu linii, jeżdżących z małą częstotliwością, łączących jak najwięcej punktów w mieście. Jest za to kilka tras, po których tramwaje kursują nawet co 90 sekund. Dzięki takiemu rozwiązaniu praktycznie wyeliminowano korki tramwajowe, a sama sieć jest bardzo dobrze zabezpieczona przed zatorami samochodowymi i wszelkimi "zjawiskami korkogennymi". Kłopoty na jednej linii nie wpływają na inne linie, a dwukierunkowy tabor pozwala na zrobienie końcówki w dowolnym miejscu. Budapesztańskie tramwaje tworzą więc raczej sieć kolejek miejskich, które nastawione są na przesiadanie się. W mieście rzadkością są skrzyżowania torów tramwajowych, a jeśli już się jakieś znajdą, to wykorzystywane są głównie do zjazdów do zajezdni. Zdecydowana większość torowisk w mieście jest wydzielona, a prosta sygnalizacja świetlna sprawia, że tramwaj jest bardzo szybkim środkiem przemieszczania się po mieście.
W ścisłym centrum kursują dwie linie numer 4 i 6, które pokrywają się na prawie całej swojej trasie i w 3/4 zamykają pętlę wokół starego miasta poruszając się po tak zwanym Wielkim Bulwarze. Częstotliwość na tym pierścieniu w godzinach szczytu wynosi 90 sekund. Przy tej wielkiej pętli zlokalizowane zostały końcówki innych linii tramwajowych, które rozchodzą się na wszystkie dzielnice Budapesztu. Warto zaznaczyć, że w węgierskiej stolicy nie ma prawie w ogóle pętli, a wszystkie tramwaje są dwustronne. Całości sieci dopełniają linie 2 i 2a oraz linia numer 19, które biegną wzdłuż Dunaju.
W chwili obecnej budapesztańska sieć tramwajowa liczy 155 kilometrów długości. Tabor tramwajowy liczy około 640 pojazdów, z czego w codziennym ruchu na konwencjonalnych liniach używanych jest 535 wozów. Po mieście kursują 33 linie tramwajowe. Wagony liniowe stacjonują w dziewięciu zajezdniach.
GANZ UV
Geneza wagonów UV sięga czasów przedwojennych. Te kursujące jeszcze do niedawna po Budapeszcie tramwaje pochodziły z lat 1956 do 1965 i dostarczane były w czterech różniących się partiach. W sumie do miast trafiło 375 wagonów, z czego jeszcze w 2001 roku w eksploatacji pozostawało niespełna 200 wozów. Tramwaje te kursowały zarówno w składach dwuwagonowych jak i z dwuosiowymi doczepkami. Wówczas tworzyły pociąg trójwagonowy. Do końca eksploatacji można było je zobaczyć na liniach: 19, 41, 42, 47, 49, 50, 52, 62, oraz 69. Z regularnego ruchu wycofane zostały w połowie 2007 roku, po dostawie wozów Combino. Nie trafiły one jednak od razu na złom. Przez długi czas znajdowały się w zajezdniach, jednak obecnie już niemal na pewno już nigdy więcej nie zobaczymy żadnego z nich liniowo na ulicach Budapesztu.
GANZ CSMG.2
W latach 1967 - 1971 i 1972 - 1978 do Budapesztu trafiły 152 wagony typu CSMG.2 produkcji Ganz. Oznaczono je numerami z przedziału: 1301 - 1370 i 1400 - 1481. Do niedawna były to najdłuższe tramwaje eksploatowane w stolicy Węgier. Ich długość wynosi blisko 27 metrów. Są to pojazdy trójczłonowe, oparte na czterech wózkach. Przed dostawą wozów Combino, można było zobaczyć je w składach dwuwagonowych na liniach numer 4 i 6. Obecnie, kursują po mieście wyłącznie solo, głównie w centrum i w Budzie, zachodniej części miasta. W 1994 roku próbnie przebudowano w wagonie numer 1303 sterowanie na elektroniczne ( choppery ). Od 1997 takiej modernizacji poddano 30 wozów, zmieniając im jednocześnie typ na KCSV7. W ruchu pozostało 118 wozów, zarówno ze starym jak i nowym sterowaniem.
TATRA T5C5
W latach 1979-80 i w 1984 przedsiębiorstwo BVK zakupiło 322 wagony typu Tatra T5C5 produkcji czechosłowackiej. Pojazdy te zaprojektowane zostały przez zakłady CKD Tatra specjalnie z myślą o eksploatacji w Budapeszcie. Wozy z pierwszej dostawy otrzymały numery z przedziału od 4000 do 4171, natomiast wagony z drugiej od numeru 4200 do 4349. Są to typowe jednoczłonowe pojazdy, oparte na dwóch wózkach. Ciekawostkę stanowi fakt, że tramwaje te są dwukierunkowe. Posiadają drzwi po obu stronach, ale tylko jedną kabinę motorniczego. Pojazd dwukierunkowy można uzyskać dopiero po połączeniu dwóch wagonów tyłami, identycznie jak w polskich wozach Konstal 111N. Wozy te okazały się być za szerokie na budapesztańskie torowiska. Ich szerokość wynosi bowiem aż 2,5 metra. W związku z tym w wielu miejscach trzeba było przebudować infrastrukturę torową. Mimo trzydziestu lat eksploatacji, wozy te wciąż nie mogą pojawiać się na liniach numer 2 i 19.
Do chwili obecnej w ruchu pozostało 320 wagonów. Po mieście kursują przede wszystkim w składach dwuwagonowych. Jedynie na linii numer 1 można zobaczyć pociągi trzywagonowe, które również funkcjonują jako dwukierunkowe.
DUEWAG TW6000
W latach 2001 - 2002 oraz w 2010 roku przedsiębiorstwo BVK zakupiło w sumie 92 używane wagony tramwajowe z Hanoweru. Wozy te stały się zbędne w Niemczech po wystawie światowej w 2000 roku. Pojazdy te są wysokopodłogowe, trójczłonowe, oparte na czterech wózkach. Są jednymi z najwygodniejszych wozów kursujących po Budapeszcie. Obecnie zdominowały ruch w Peszcie, wschodniej dzielnicy miasta. Tramwaje te trafiły ponadto do Hagi. Ich zakup rozważał ponoć również Poznań.
COMBINO SUPRA NF12B
Jednymi z najnowszych pojazdów eksploatowanych w Budapeszcie są wozy Combiono Supra NF12B. Przez pewien czas były to również najdłuższe wagony tramwajowe na świecie. Liczą bowiem aż 54 metry długości i są w pełni niskopodłogowe. Wyprodukowane zostały w latach 2006 - 2007. Ich dostawa opóźniła się z powodu problemów z pękającymi aluminiowymi elementami konstrukcji w innych tramwajach Combino. W budapesztańskich wozach przeprojektowano konstrukcję oraz zastosowano stalowe łączniki. Zrezygnowano między innymi z podwieszanych członów, tak więc wszystkie sześć członów tramwaju oparte jest na wózkach. Z powodu wielkości, pojazd zasilany jest z dwóch pantografów. Wnętrze jest bardzo przestronne, co uzyskano głównie poprzez minimalizację miejsc siedzących. Niestety, przedsiębiorstwo BVK zrezygnowało z klimatyzacji przedziału pasażerskiego.
Miasto dysponuje obecnie czterdziestoma wozami tego typu. Kursują wyłącznie na liniach numer 4 i 6, okalających centrum Budapesztu. Mimo, że rozważano ich skierowanie tych wozów w weekendy na linię numer 1.
CAF Urbos3
Budapeszt kontynuuje dostawy długich wagonów tramwajowych. We wrześniu 2015 roku do eksploatacji weszły pierwsze pojazdy CAF Urbos3. Wagony zakupiono w dwóch wersjach. Pierwsza z nich liczy 34,2 metra długości i może zabrać na pokład 200 pasażerów, w tym 46 na miejscach siedzących. Druga wersja jest dłuższa. Liczy aż 56 metrów długości. Są to obecnie najdłuższe tramwaje na świecie. Każdy z nich na pokład zabrać może 345 pasażerów, w tym 81 na miejscach siedzących. Wszystkie pojazdy są w pełni niskopodłogowe, klimatyzowane i dwukierunkowe. Krótsze, pięcioczłonowe wozy kursują na liniach numer 3, 17 i 19. Dłuższe, liczące aż 9 członów tramwaje można zobaczyć tylko na linii numer 1.
Zamówienie na tramwaje obejmuje zakup nawet 87 wagonów. Podstawowa umowa obejmowała 25 krótszych oraz 12 dłuższych wozów. Już skorzystano z opcji zakupu kolejnych 10 krótszych wozów.
TRAMWAJ ZĘBATY
W północno - zachodniej części miast funkcjonuje linia tramwajowa numer 60, która w istocie jest prawdziwą koleją zębatą. Trasa uzyskała obecny stan w 1973 roku. Od tego czasu obsługiwana jest przez austriackie wagony wyprodukowane w zakładach SGP. Każdy ze składów składa się z wozu silnikowego i doczepnego. Linia kursuje w szczycie co 20 minut. Wagony, z racji obsługi terenów rekreacyjnych, przystosowane są również do przewozu rowerów.
TERENOWA KOLEJ LINOWA
Kolejka Sikló, zwana również Budavári Sikló, łączy górny taras ogrodów królewskich z placem Clark Adám tér, położonym przy wjeździe na most Łańcuchowy. Jej budowa rozpoczęła się w 1868 roku, a pierwszy przejazd odbył się w 1870 roku. Co ciekawe, kolejka powstała w celu ułatwienia życia służbie oraz robotników pracujących w budynkach na Górze Zamkowej. Była to druga tego typu kolejka istniejącą w Europie. Dwa wagoniki, napędzane parą wodną i kursujące wahadłowo, w ciągu kilkudziesięciu sekund pokonywały trasę o długości 95 metrów przy różnicy poziomów rzędu 51 metrów, poruszając się po zboczu o nachyleniu 48 stopni. Każdy z nich zabierał jednorazowo 24 pasażerów. W odróżnieniu od linowych kolejek terenowych znanych między innymi z naszego kraju, budapesztańska kolejka nie ma mijanki, a dwa wagoniki poruszają się po swoich własnych torach. Kolejka do 1920 roku była własnością prywatną. Dopiero wtedy przeszła na stan miasta. Do 1928 roku była jedynym środkiem transportu na Górę Zamkową. Mimo uruchomienia połączenia autobusowego, cieszyła się niesłabnącym powodzeniem, zarówno dla mieszkańców Budapesztu jak i przybywających coraz liczniej turystów. W trakcie drugiej wojny światowej kolej bardzo ucierpiała. Zniszczona została górna stacja wraz z jednym z wagonów. Stąd po wojnie zdecydowano o uprzątnięciu zniszczeń i nie odbudowywaniu kolejki. Mimo wielu prób, dopiero po koniec lat siedemdziesiątych udało się poczynić pierwsze poważne kroki w celu odbudowy linii. Przejazd inauguracyjny odbył się w 1986 roku.
Obecne wagoniki Sikló stanowią dokładną rekonstrukcję oryginalnej kolejki. Noszą imiona Margit (wagonik po stronie północnej, bliżej tunelu) i Gellért (po stronie południowej). Napędzane są elektrycznie i mogą poruszać się z prędkością 3m/s, czyli dwukrotnie szybciej, niż ich pierwowzór, choć ze względu na walory turystyczne od 1988 roku wznoszą się wolniej i nie rozwijają pełnej szybkości na trasie. Kolejka kursuje codziennie w godzinach od 7:30 do 22:00, a przejazd stanowi dużą atrakcję dla osób zwiedzających Budapeszt, dlatego w pełni sezonu przed stacjami górną i dolną zauważyć można długie kolejki chętnych czekających na swoją turę. Liczba pasażerów przewożonych rocznie oscyluje w granicach miliona osób.
Wszyscy decydujący się wykupić bilet powinni pamiętać, by przed wejściem do wagoniku przygotować aparaty fotograficzne. Kolejka mija na trasie dwa tarasy widokowe, skąd roztacza się piękny widok na Dunaj i dzielnice Pesztu, co warto uwiecznić na zdjęciu.
MUZEALNA LINIA TRAMWAJOWA
W sobotnie i niedzielne wieczory po części trasy linii 2 kursuje specjalna linia tramwajowa N, obsługiwana historycznymi wagonami tramwajowymi. Z okien starego tramwaju można podziwiać najważniejsze zabytki miasta, położone nad Dunajem. W pojeździe obowiązuje specjalna taryfa.
INFRASTRUKTURA
Budapeszt może pochwalić się specyficzną infrastrukturą komunikacyjną. Spowodowane jest to zarówno znaczną ilością rodzajów środków transportu miejskiego jak i przystosowaniem wszystkich tras tramwajowych do obsługi przez wagony dwukierunkowe. Poniżej prezentuję ciekawostki, które udało mi się zauważyć podczas podróży po mieście.
PLAC MOSKWA
Moskwa Tér czyli plac Moskwa lub też plac Moskiewski jest jednym z największych węzłów komunikacyjnych w Budapeszcie. Położony jest na zachodnim brzegu Dunaju, tuż obok Góry Zamkowej. W miejscu tym swoje końcówki ma kilka linii tramwajowych, w tym obiegające całe ścisłe centrum linie numer 4 i 6. Dodatkowo, przejeżdża tędy kilka innych linii. Pod ziemią przebiega czerwona linia metra. Kończą tu też liczne linie autobusowe. Liczba pojazdów komunikacji miejskiej wymusza bardzo skomplikowany układ torowy, który patrząc z góry ma kształt trójkąta, z wierzchołków którego odchodzą linie tramwajowe w trzech kierunkach. W środku znajduje się natomiast wejście do stacji metra, a także dodatkowe tory odstawcze.
Plac Moskwa otrzymał tę nazwę w 1951 roku, oczywiście na cześć stolicy ówczesnego Związku Radzieckiego. Mimo jednoznacznego skojarzenia z ustrojem socjalistycznym, szczególnie nie lubianym na Węgrzech zwłaszcza po krwawo stłumionej rewolucji w 1956 roku, nazwa plac Moskwa cieszyła się sporym powodzeniem i bez problemów dotrwała do 2011 roku. Niestety, wówczas wywodzący się z prawicy burmistrz Budapesztu wraz z Radą Miasta zdecydował o zmianie nazwy między innymi placu Moskiewskiego. Miejsce przemianowano na plac Szélla Kálmána, premiera Węgier w latach 1899 - 1903. Taką nazwę nosił zresztą do 1951 roku.
W 2015 roku przeprowadzono gruntowną modernizację placu Szélla Kálmána. Uproszczono układ torowy, likwidując zbędne przejazdy, tory odstawcze, czy pętlę nawrotową w zachodniej części placu. Wymieniono całą nawierzchnię placu. Pojawiły się nowe zadaszone perony przystankowe, ścieżki rowerowe, elementy zieleni, małej architektury, a nawet fontanna. Są również udogodnienia dla osób niepełnosprawnych, takie jak windy, a także tablice dynamicznej informacji pasażerskiej. Cały plac został obrazowo mówiąc ucywilizowany. Stracił jednak klimat minionego ustroju.
Wszystkich tych, którzy chcą uzmysłowić sobie, jak w czasach "świetności" wyglądał plac Moskiewski, zachęcam do oglądnięcia filmu "Moszkva tér", w reżyserii Ferenc Török. Film ten powstał w 2001 roku, natomiast jego akcja toczy się na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Już w pierwszej scenie widać tramwaje odjeżdżające z placu Moskiewskiego. Warto również zobaczyć końcówkę filmu, gdy widoczna jest panorama całego placu, z odbywającym się ruchem tramwajów i pieszych.
Film "Moszkva tér" można zobaczyć tutaj.
MUZEUM TRANSPORTU MIEJSKIEGO W SZENTENDRE
W miejscowości Szentendre, leżącej na północno-zachodnich obrzeżach Budapesztu zlokalizowane jest muzeum transportu miejskiego, prezentujące historię komunikacji publicznej na Węgrzech. Muzeum zlokalizowane jest w hali lokomotywowni kolei podmiejskiej z 1914 roku, która na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku zakończyła swoją działalność. W 1992 roku otwarto wystawę. W pięciu salach zgromadzono pamiątki dotyczące komunikacji miejskiej w Budapeszcie, a także w innych węgierskich miastach, między innymi w Debreczynie, Szegedzie czy Miszkolcu. Dodatkowo, prezentowane są urządzenia techniczne takie jak szyny czy elementy zasilania. Ponadto, w dwóch halach zgromadzono tabor historyczny. Są tu pokazane zarówno tramwaje elektryczne, a nawet parowe, jak również autobusy i trolejbusy. Zbiory taboru zlokalizowane zostały również przed halami. Są tu zarówno pojazdy kolejki elektrycznej, jak i tramwaje. Wśród nich wycofany z ruchu skład budapesztańskich wagonów Ganz UV oraz prototypowy tramwaj BKV, o którym warto powiedzieć kilka słów więcej. Tramwaj ten zbudowany został w oparciu o części tramwajowe jak i autobusowe w 1987 roku przez przedsiębiorstwo BKV. Wagon jest dwuczłonowy, sześcioosiowy. Pojazd był eksploatowany do 2007 roku, głównie na linii 30A. Rok później przekazano go do muzeum, w którym można oglądać go do dnia dzisiejszego.
Więcej informacji o muzeum można znaleźć tutaj.
