Tramwaje na świecie
Węgry - Segedyn
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: poniedziałek, 18, maj 2026 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 2240
Segedyn jest trzecim pod względem liczby mieszkańców węgierskim miastem, położonym na południu kraju. Funkcjonuje tu druga największa sieć tramwajowa, a także jedna z trzech sieci trolejbusowych na Węgrzech. Na ulicach miasta, poza wagonami Tatra, można zobaczyć 9 tramwajów polskiej produkcji firmy PESA S.A. z Bydgoszczy. Od 2021 roku funkcjonuje tu również pierwszy na Węgrzech tramwaj dwusystemowy, który po torach kolejowych dociera do miasta Hódmezővásárhely.
Obszar, na którym znajduje się dzisiejsze miasto Segedyn, był zamieszkały już w czasach starożytnych. Ptolemeusz wspominał najstarszą nazwę miasta – Partiscum. Możliwe, że w tych okolicach mieściła się też siedziba władcy Hunów Attyli. Obecna węgierska nazwa miasta – Szeged – pojawiła się po raz pierwszy w 1138 roku w dokumencie króla Beli III. W kolejnych wiekach miasto było wielokrotnie niszczone. Najpierw, w wyniku najazdu mongolskiego. Po wycofaniu się hord tatarskich miasto udało się jednak odbudować, a za panowania Ludwika Węgierskiego stało się ono najważniejszym ośrodkiem w południowych Węgrzech. Zygmunt Luksemburski otoczył je murami obronnymi, natomiast w 1498 roku Segedyn otrzymał status wolnego miasta królewskiego. Kolejny najazd, tym razem turecki, miał miejsce w 1526 roku. Miasto zostało wówczas splądrowane, a następnie było okupowane przez wojska tureckie, stając się centrum administracyjnym państwa osmańskiego na tym obszarze. W 1686 roku Segedyn został wyzwolony, ale status wolnego miasta królewskiego przywrócono mu dopiero w 1715 roku. Kolejne lata stały pod znakiem stabilnego rozwoju. Miasto ucierpiało jednak poważnie na skutek wielkiej powodzi w 1879 roku. Ponownie je odbudowano, a Segedyn zyskał wiele imponujących budowli w secesyjnym stylu.
Współczesny Segedyn zlokalizowany jest 160 kilometrów na południe od Budapesztu, nad rzeką Cisą i jest niezwykle urokliwym miastem. Oprócz licznych zabytków, działa tu jeden z najważniejszych na Węgrzech, Uniwersytet Segedyński. Samo miasto liczy około 160 tysięcy mieszkańców. Funkcjonuje tu między innymi przemysł spożywczy, tytoniowy, włókienniczy czy chemiczny.
Początki transportu publicznego w Segedynie sięgają 1857 roku, gdy w mieście uruchomiono omnibus konny, zapewniający połączenie pomiędzy centrum i stacją kolejową. W 1879 roku miasto nawiedziła katastrofalna powódź, która doprowadziła do niemal całkowitego zniszczenia Segedynu. Miasto zostało jednak odbudowane, również dzięki pomocy międzynarodowej. Wówczas zapotrzebowanie na transport publiczny wzrosło, stąd rozpoczęto starania o uruchomienie pierwszej linii tramwaju konnego.
W 1881 roku przyznano koncesję, natomiast w 1884 oku uruchomiono tramwaj konny, który służył do transportu pasażerów. Po tych samych torach funkcjonowały także przewozy towarowe, obsługiwane lokomotywami parowymi. Na początku dwudziestego wieku dotychczasowy środek transportu miejskiego osiągnął granice swoich możliwości przewozowych. Jeszcze w 1899 roku przedstawiono plan elektryfikacji sieci tramwajowej, który został zatwierdzony dopiero w 1907 roku. Pierwszy elektryczny tramwaj wyjechał na ulice Segedynu w 1908 roku i połączył główny dworzec kolejowy Szeged przez centrum ze stacją Rókus. Niemal w śladzie pierwszej trasy, do dziś kursuje linia tramwajowa numer 1.
Przez kolejne lata sieć tramwajowa w mieście dynamicznie się rozwijała, docierając nawet w latach 1909 - 1919 na drugi brzeg rzeki Cisy. Regres przyszedł wraz z końcem I wojny światowej. Liczba pasażerów drastycznie się zmniejszyła, co przyczyniło się do ograniczenia funkcjonowania sieci tramwajowej i zmniejszenia częstotliwości kursów. Szukając środków finansowych na dalsze działanie, przedsiębiorstwo komunikacyjne zostało zmuszone do sprzedaży dwóch wagonów tramwajowych do Miszkolca w 1924 roku i Nowego Sadu w 1926 roku.
Segedyńska sieć tramwajowa przetrwała II wojnę światową praktycznie bez szwanku, a ruch tramwajowy był utrzymywany do ostatnich dni wojny. Tramwaje na główną trasę powróciły już w dniu 19 października 1944 roku. Ruch towarowy na liniach tramwajowych zaczął się stopniowo zmniejszać i został całkowicie wstrzymany w 1971 roku. Tymczasem, w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku węgierskie Ministerstwo Transportu i Poczty zaleciło likwidację transportu tramwajowego w kraju. W zamian, na ulice miast miały wyjechać produkowane na Węgrzech autobusy. Wówczas podjęto decyzję o likwidacji sieci tramwajowych w kilku miastach. Kryzys paliwowy na początku lat siedemdziesiątych pozwolił uratować między innymi segedyńskie tramwaje. W 1979 roku na ulice miasta wyjechały pierwsze trolejbusy, które przyczyniły się niestety do ograniczenia inwestycji w sieć tramwajową.
Na odnowę taboru tramwajowego trzeba było czekać aż do drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wówczas zamówiono pierwsze trzy wagony Tatra T6A2H, produkowane przez czeskie zakłady ČKD Tatra. Weszły one do eksploatacji w 1997 roku. Rok później flota powiększyła się o kolejne 10 wozów tego typu. Nowe tramwaje zastąpiły przegubowe wagony FVV, zwane Béngali, pochodzące jeszcze z początku lat sześćdziesiątych. Równolegle podejmowano prace związane z modernizacją infrastruktury, co przyczyniło się do wzrostu liczby pasażerów. Z tego powodu, od 2005 roku do Segedynu sprowadzano używane wagony Tatra KT4D, pochodzące z Poczdamu i Cottbus, a także sześć wagonów doczepnych Tatra B6A2D z Rostoku. W latach 2009 - 2014 w mieście eksploatowano nawet wagon Tatra KTNF6 z niskopodłogowym członem. W 2026 roku posiadano 13 wozów Tatra T6A2H, oznaczonych numerami od 900 do 912, 4 doczepy czynne Tatra B6A2D, oznaczone numerami od 950 do 953 oraz 17 wagonów Tatra KT4D, noszących numery od 200 do 208 i od 210 do 217.
W 2009 roku rozpoczęła się budowa nowej trasy tramwajowej do pętli Európa liget. Do jej obsługi zakupiono 9 wagonów 120Nb, wyprodukowanych przez polskiego producenta PESA S.A. z Bydgoszczy. Otwarcie trasy, wraz z wprowadzeniem do ruchu tramwajów, miało miejsce w 2012 roku. Do nowej pętli pojechała linia numer 2, która na znacznej długości pokrywa się z trasą linii 1. Wagony 120Nb to pojazdy pięcioczłonowe, w pełni niskopodłogowe. Oznaczone zostały numerami od 100 do 108. Początkowo kursowały tylko na linii 2, natomiast później zaczęto dodatkowo wysyłać po jednym wozie na linie 3 i 4.
Od otwarcia nowej trasy do pętli Európa liget, w Segedynie funkcjonują cztery linie tramwajowe o łącznej długości 23,2 kilometrów. Długość sieci wynosi natomiast 17 kilometrów. Tramwaje od samego początku poruszają się po torach o prześwicie 1435 mm. Sieć tramwajową w mieście obsługuje przedsiębiorstwo Szegedi Közlekedési Kft (SZKT). Linie 1 i 2 kursują po wspólnej trasie z pętli Szeged pályaudvar do przystanku Vásárhelyi Pál út. Linia 1 jedzie dalej w kierunku dworca Szeged-Rókus, przy którym funkcjonuje pętla Szeged Plaza, natomiast linia 2 skręca na nową trasę do wspomnianej pętli Európa liget. Oprócz linii 1 i 2, w Segedynie funkcjonują jeszcze linie 3 i 4, których trasy pokrywają się od położonej w północnej części miasta pętli Tarján do centrum i następnie rozwidlają się. Linia 4 jedzie na południowy zachód do końcówki Kecskés, zakończonej trójkątem torowym. Linia numer 3 zmierza natomiast na zachód. Na tym odcinku znajdują się dwa trójkąty torowe. Do położonego na końcu trasy docierają kursy oznaczone jako 3F. Końcówka ta nosi nazwę Fonógyári út. Wcześniej kończą tramwaje z samą cyfrą 3 na końcówce Vadaspark. Wszystkie linie tramwajowe spotykają się na przystanku Centrum Anna-kút.
Przed uruchomieniem tramwaju dwusystemowego, polskie wagony PESA 120Nb kursowały tylko na linii 2. Do obsługi linii 1 i 4 kierowano wozy Tatra KT4D, natomiast na linii 3 jeździły wozy Tatra T6A2H solo. Te ostatnie pojawiały się również w składach z doczepami B6A2D jako pociągi rezerwowe na liniach 2 i 4. Segedyn posiadał 44 wagony tramwajowe, w tym: 9 wozów Pesa 120Nb, 18 Tatr KT4D, 13 Tatr T6A2H i 4 Tatry B6A2D. Wszystkie tramwaje były jednokierunkowe.
Pod koniec listopada 2021 roku uruchomiony został, pierwszy na Węgrzech, tramwaj dwusystemowy, łączący miasta Segedyn i Hódmezővásárhely, poruszający się z wykorzystaniem linii kolejowej nr 135 Segedyn – Békéscsaba. Inwestycja zrealizowana została, aby poprawić możliwość dojazdu pomiędzy oboma miastami i przyczynić się do zmniejszenia ruchu samochodowego. Główne prace prowadzono w latach 2019 – 2021, natomiast umowę na tabor podpisano w 2017 roku. Poniżej kilka zdjęć z budowy połączenia z sieci tramwajowej do linii kolejowej w Segedynie.
Na terenie Segedynu dwusystemowy tramwaj porusza się po trasie linii 1, łącząc dworzec kolejowy Szeged przez centrum z pętlą Szeged Plaza i dworcem Szeged-Rókus. W jego rejonie zbudowano połączenie sieci tramwajowej z kolejową o długości 800 metrów, wykorzystując dawną bocznicę kolejową. Dwusystemowy tramwaj opuszcza pantograf, załącza wysokoprężne silniki spalinowe i rozpoczyna podróż po odcinku niezelektryfikowanej linii kolejowej Segedyn – Békéscsaba, gdzie porusza się z prędkością 100 km/h. Po dotarciu do stacji Hódmezővásárhelyi Népkert zjeżdża z torów kolejowych, wyłącza silniki spalinowe i podnosi pantograf, stając się ponownie tradycyjnym tramwajem. Trasa po ulicach miasta Hódmezővásárhely liczy 3,3 kilometra długości i jest jednotorowa. W mieście znajdują się dwie mijanki. Końcowy przystanek zlokalizowany jest przy dworcu kolejowym Hódmezővásárhely. Przygotowano tu dwa tory z peronem wyspowym, zdolne pomieścić cztery pojazdy. Obszar przystanku jest ogrodzony, dzięki czemu mogą tu nocować wozy bez konieczności zjeżdżania do zajezdni. Trasę tramwajową w mieście Hódmezővásárhely można traktować jako osobną, piątą sieć tramwajową na terenie Węgier, chociaż obsługiwana jest ona wyłącznie przez pojazdy dwusystemowe i nie ma tutaj zlokalizowanej zajezdni tramwajowej.
Tramwaj dwusystemowy jest obsługiwany przez krajowego, kolejowego operatora pasażerskiego MÁV-Start, który zakupił dwusystemowe, elektryczno-spalinowe pojazdy z rodziny CityLink, wyprodukowane przez zakłady Stadler Rail Valencia, właściwie identyczne, jakie eksploatowane są na podobnej sieci w rejonie niemieckiego miasta Chemnitz. Zamówienie podstawowe wynosiło 8 jednostek, natomiast skorzystano z prawa opcji i pozyskano 4 dodatkowe pociągi.
Pojazdy Stadler CityLink mierzą 37,2 metra długości i 2,65 metra szerokości. Na pokład mogą zabrać 216 pasażerów, w tym 92 na miejscach siedzących (w tym 16 składanych). Napędzane są 4 silnikami elektrycznymi o mocy 145 kW lub dwoma spalinowymi silnikami wysokoprężnymi o mocy 390 kW. W jeździe elektrycznej po mieście mogą poruszać się z prędkością do 50 km/h, natomiast w trybie spalinowym po sieci kolejowej osiągają prędkość do 100 km/h. Pojazdy wyposażone są po cztery pary dwuskrzydłowych drzwi, zlokalizowane w zewnętrznych członach, po każdej stronie. Dwie pary drzwi dostosowane są do niskich peronów tramwajowych, natomiast dwie kolejne pary do wyższych peronów kolejowych. W trybie tramwajowym używane są wszystkie drzwi, przy czym w drzwiach kolejowych pasażerowie muszą pokonać niewielki stopień. W trybie kolejowym używane są wyłącznie wyższe drzwi.
Pojazdy wyposażone są w system informacji pasażerskiej, wygodne fotele pasażerskie, klimatyzowany przedział pasażerski, dostęp do bezprzewodowego Internetu, gniazdka 230 V AC i 5 V DC USB do ładowania telefonów komórkowych i laptopów oraz system monitoringu. W środku przygotowano cztery stanowiska dla wózków inwalidzkich i 8 stanowisk dla rowerów lub 4 wózków dziecięcych. W odróżnieniu od wersji stosowanej w Chemnitz, nie mają natomiast toalety.
W celu utrzymania dwusystemowych tramwajów, wybudowano dla nich dedykowane zaplecze techniczne, zlokalizowane w pobliżu lokomotywowni w Segedynie, na południu miasta. Pojazdy docierają tam, korzystając z napędu spalinowego. Ich zasięg jest jednak znacznie większy. W przeszłości opisywano w Internecie podróż pierwszej jednostki na prace serwisowe do Budapesztu. Pokonała ona o własnych siłach trasę kolejową do stolicy Węgier, gdzie wjechała na tory tramwajowe i kontynuowała jazdę.
Tramwaj dwusystemowy pomiędzy Segedynem i Hódmezővásárhely początkowo kursował z częstotliwością co 60 minut. Później zwiększono częstotliwość kursowania do 20 minut w godzinach szczytu i 30 minut poza godzinami szczytu. Teoretycznie istnieje możliwość jego funkcjonowania nawet z częstotliwością co 10 minut. Czas przejazdu całej trasy wynosi 51-52 minuty. Widać wyraźnie, że tramwaj dwusystemowy okazał się być strzałem w dziesiątkę. Przejazdy, szczególnie w dni powszednie, cieszą się ogromnym zainteresowaniem pasażerów, którzy wykorzystują nie tylko możliwość szybkiej podróży pomiędzy oboma miastami, ale również dojazdu do ścisłego centrum.
Po uruchomieniu tramwaju dwusystemowego, wagony Stadler CityLink przejęły obsługę linii 1. Wagony PESA 120Nb pozostały na linii 2, natomiast po jednym wozie skierowano do obsługi linii 3 i 4. Pozostały brygady linii 2 oraz linię 4 obsługiwały składy Tatra T6A2H i B6A2D. Na linii 3 kursowały natomiast wozy Tatra KT4D. Na trójce w weekendy pojawiały się wozy Tatra T6A2H solo. W mieście eksploatowano w sumie 55 pojazdów, w tym 12 wozów Stadler CityLink, 9 wozów PESA 120Nb, 13 Tatr T6A2H i 4 doczepy B6A2D oraz 17 wozów Tatra KT4D. Linię 1 obsługiwał kolejowy operator pasażerski MÁV-Start, natomiast pozostałe linie tramwajowe miejska spółka Szegedi Közlekedési Kft (SZKT), która posiadała swoją zajezdnie w rejonie dworca Szeged-Rókus.
Poza taborem liniowym, przedsiębiorstwo komunikacyjne w Segedynie dysponuje 5 wagonami historycznymi oraz jednym wozem technicznym. Największe wrażenie robił wóz numer 12, będący repliką tramwaju z początku funkcjonowania sieci tramwajowej w mieście. Oryginalny wóz został zbudowany w 1908 roku przez Węgierską Fabrykę Wagonów i Maszyn w Győr. Był jednym z pierwszych tramwajów elektrycznych w Segedynie, ale został zezłomowany w 1970 roku. W 2008 roku zbudowano jego replikę.
Najstarszymi, oryginalnymi tramwajami historycznymi, były dwa bliźniacze wagony o numerach 313 i 314. Zostały one wykonane w Budapeszcie w Głównych Warsztatach Füzesi w 1957 roku. Po wycofaniu ich z eksploatacji, przekazano je do Segedynu, gdzie zostały odnowione i do dziś pozostają w sprawności technicznej. Tabor historyczny uzupełniały jeszcze dwa wagony DKV CSM-4, znane bardziej jako Béngali. Wóz 813 odnowiono i pozostawał sprawnym pojazdem historycznym. Prace przy wozie 656 nie zostały zakończone. Powyższe pojazdy, poza ostatnim, wyjeżdżały okazjonalnie na ulice miasta, obsługując kursy specjalne.
Ponadto, na odcinku toru przy ulicy Somogyi w centrum miasta ustawiono wagon typu Ezres, sprowadzony z Budapesztu, gdzie nosił numer 1055. W Segedynie pełnił on rolę kawiarni. Jego numer został zmieniony na 1950.
W mieście znajdował się również jeden wagon techniczny numer 03, który pełni rolę pługu.
W 2026 roku na odcinku miejskim we wszystkich tramwajach obowiązywała jednolita taryfa. Aby poruszać się linią 1 poza Segedynem, trzeba było kupić osobny bilet. Trasa podzielona została na trzy strefy, obejmujące Segedyn, Hódmezővásárhely i odcinek pośredni. Poza Segedynem, w tramwaju dwusystemowym znajdowała się obsługa konduktorska.
PSMKMS & Impuls
