Tramwaje na świecie
Niemcy - Essen
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: piątek, 08, grudzień 2023 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 2782
Essen jest jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych i handlowych Zagłębia Rurhy. Położone w sąsiedztwie innych miast, jest z nimi połączone poprzez wiele środków miejskiego transportu. Kursują tu zarówno tramwaje po torach o rozstawie 1000 mm, jak i szybka kolej miejska, poruszająca się po torowiskach o standardowym prześwicie.
Początki Essen sięgają 845 roku. Założono tu wówczas opactwo, którego zabudowania przetrwały do dziś i to pomimo silnych bombardowań w trakcie II wojny światowej. Miasto bardzo mocno rozwinęło się dzięki hucie żelaza Krupp, stając się jednym z najważniejszych centrów węgla i stali w Niemczech. W 1962 roku Essen liczyło 730 tysięcy mieszkańców. Dziś pozostało ich nieco ponad pół miliona. Miasto jest dziewiątym co do liczby mieszkańców w Niemczech oraz czwartym w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia. Obecnie wciąż dominuje tu przemysł ciężki. Swoje siedziby ma tu wiele z najważniejszych niemieckich firm, w tym Hochtief, Con-Energy, Aldi-Nord, czy ThyssenKrupp. W mieście funkcjonuje też port nad rzeką Ruhrą i Kanałem Ren-Herne. Essen to nie tylko przemysł. Miasto zdobyło w 2010 roku tytuł Europejskiej Stolicy Kultury w imieniu całego Zagłębia Ruhry. W 2017 roku otrzymało natomiast tytuł Europejskiej Zielonej Stolicy.
Początki transportu zbiorowego w Essen sięgają drugiej połowy dziewiętnastego wieku. Utworzono wówczas pierwsze połączenia, obsługiwane przez omnibusy konne, łączące Essen z sąsiednimi miastami. Niedługo później władze Essen otrzymały propozycje od prywatnych inwestorów, dotyczące uruchomienia linii tramwajowej konnej lub parowej. W 1889 roku konsorcjum Banku Handlu i Przemysłu oraz Herrmanna Bachsteina otrzymało koncesję na budowę i eksploatację tramwaju parowego z Essen do Altenessen, Borbeck i Rüttenscheid. W trakcie kilkuletniej budowy zmieniono plany, ostatecznie realizują trasę tramwaju elektrycznego. W dniu 23 sierpnia 1893 roku oddano do użytku pierwszą linię z dzisiejszej dworca głównego w Essen do stacji Essen-Altenessen i przez Altendorf do Borbeck. W dniu 25 stycznia 1894 roku otwarto linię z Altenessen do kopalni Nordstern a 27 kwietnia trasę z dworca głównego do Rüttenscheid. Tramwaje od początku poruszały się po torach o prześwicie 1000 mm.
W 1895 roku powstała Süddeutsche Eisenbahn-Gesellschaft AG (SEG), która wchłonęła dotychczasową sieć tramwajową w Essen. Oprócz transportu szynowego w Essen, firma ta obsługiwała również tramwaje wąskotorowe i koleje podmiejskie w Darmstadt, Moguncji, Wiesbaden i Karlsruhe, a także w sumie jedenaście linii normalnotorowych i dwie wąskotorowe w Nadrenii-Palatynacie, Hesji, Turyngii i Baden, z których część została również zbudowana lub rozszerzona przez sam SEG.
W 1899 roku w mieście i w okolicznych gminach działało dziewięć linii tramwajowych. W kolejnych latach sieć tramwajowa w Essen rozbudowywała się. Dobudowywano również drugie tory do istniejących odcinków. Od 1912 do 1932 roku przebudowano łącznie 31 fragmentów sieci. Okupacja Zagłębia Ruhry przez Francuzów w latach 1923 - 1925 przerwała realizację inwestycji z jednym wyjątkiem. W 1924 roku oddano do użytku trasę łączącą Knappenstraße w Essen z Essener Straße w Oberhausen.
Jednocześnie, w 1925 roku na ulice Essen wyjechały pierwsze autobusy komunikacji miejskiej. Nie spowodowało to jednak ograniczenia sieci tramwajowej. Na początku 1930 roku, przedsiębiorstwo SEG obsługiwało w sumie 18 linii w Essen i w jego okolicy. Ich liczba wciąż rosła. W 1940 roku funkcjonowało aż 26 linii tramwajowych. Dalszy rozwój sieci powstrzymała II wojna światowa. W dniu 5 marca 1943 roku miasto przeżyło ciężki nalot bombowy, który doprowadził do zniszczenia większości infrastruktury i taboru. Obsługa wielu tras została wówczas przejęta przez komunikację autobusową. Pod koniec wojny pozostała sieć tramwajowa obsługiwała również ruch towarowy. Od dnia 8 kwietnia 1945 roku komunikacja tramwajowa w Essen przestała zupełnie funkcjonować.
Od dnia 25 kwietnia 1945 roku rozpoczęto przywracanie działania sieci tramwajowej w mieście pod okupacją brytyjską. Do końca roku uruchomiono 15 linii, natomiast odbudowę sieci ostatecznie zakończono na początku lat pięćdziesiątych. W mieście funkcjonowało wówczas 20 linii tramwajowych. Uruchomiono też pierwszą linię trolejbusową. Nowy środek transportu nie przyjął się jednak w Essen. Trolejbusy zniknęły z ulic miasta już w 1957 roku.
W latach 1952 - 1954 przedsiębiorstwo SEG zrzekło się przedłużenia koncesji na użytkowanie wszystkich swoich sieci w Nadrenii-Palatynacie, Hesji i Baden. Walne zgromadzenie SEG, obsługujące tramwaje w Essen, w dniu 29 września 1954 roku postanowiło zmienić nazwę przedsiębiorstwa na Essener Verkehrs-AG (EVAG).
Kolejne lata nie były dobre dla esseńskich tramwajów. Od 1955 roku likwidowano kolejne trasy, głównie leżące na obrzeżach miasta. Do końca lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku zamknięto również część międzymiastowych połączeń. Tymczasem w Essen, podobnie jak w innych miastach Zagłębia Ruhry, rozpoczęto prace nad budową szybkiej kolei miejskiej, która docelowo miała wyeliminować z ulic komunikację tramwajową. Problem stanowiły jednak wąskotorowe tory w Essen. Szybka kolej miejska miała bowiem poruszać się po torach o standardowym rozstawie 1435 mm. Tak więc nie można było, tak jak w innych miastach, w łatwy sposób dostosować istniejących torowisk do nowego środka transportu. Konieczne były poważne inwestycje w infrastrukturę.
Mimo to, na początku lat siedemdziesiątych podjęto pierwsze działania. Wiązało się to z likwidacją kolejnych tras tramwajowych, które zastąpiono zarówno szybką koleją miejską, jak i komunikacją autobusową. W 1993 roku w mieście wciąż funkcjonowało dziewięć linii tramwajowych, oznaczonych numerami: 101, 103, 104, 105, 106, 107, 109, 115 i 127. Dalsza rozbudowa sieci kolei miejskiej szła bardzo powoli. W związku z tym podjęto decyzję o jednoczesnym utrzymaniu sieci o dwóch rozstawach torów. Ostatnim uruchomionym odcinkiem szybkiej kolei miejskiej była północna część trasy z Altenessen do Fischerstraße, będącej pierwszą stacją na terenie miasta Gelsenkirchen, która została otwarta w 2002 roku. W 2004 roku ukończono jej przedłużenie w Gelsenkirchen do stacji Buerer Straße.
W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku w Essen uruchomiono pierwszą magistralę tak zwanego Duo-Bus. Obsługiwały ją specjalnie przystosowane autobusy przegubowe, posiadające napęd spalinowo-elektryczny, wyposażone w drzwi po obu stronach oraz w odbieraki prądu jak w trolejbusach. Pasy dla autobusów wyposażone były w boczne prowadnice, natomiast same pojazdy posiadały pod podwoziem specjalne rolki, które utrzymywały je na właściwym torze jazdy. Pierwszy wydzielony odcinek został zbudowany wzdłuż Fulerumer Strasse, w miejscu zlikwidowanego torowiska tramwajowego do Haarzopf. W 1983 roku uruchomiono wspólny pas tramwajowo-autobusowy na odcinku od Stadtwaldplatz po Wittenbergstrasse, po którym prowadziła linia tramwajowa Rüttenscheid–Rellinghausen. Pilotażowy eksperyment szybko przekształcił się w projekt na dużą skalę. W 1985 roku zamknięto trasę tramwajową do Kray, zamieniając dotychczasowe torowisko w pasy ruchu dla autobusów. W 1991 roku autobusy zaczęły kursować dotychczasowym tunelem szybkiej kolei miejskiej z Volkshochschule przez Porscheplatz do Berliner Platz. Na odcinku tunelowym Duo-Bus korzystał z sieci trakcyjnej, która zlokalizowana była tuż obok sieci tramwajowej.
Duo-Bus-y funkcjonowały w Essen do 1996 roku. Ze względu na częste awarie taboru, w tym na odcinku tunelowym, problemy z przełączaniem się napędu ze spalinowego na elektryczny, a także kłopotliwe utrzymanie pasów ruchu w tunelu (autobusy poruszały się po dębowych podkładach), ostatecznie zdecydowano się zrezygnować z tego projektu. Pozostałe autobusy jeszcze przez kilka lat kursowały po Essen, jednak używały już tylko napędu Diesla. Nowatorski projekt przegrał z ówczesnymi, niedoskonałymi rozwiązaniami technicznymi. Obecnie trolejbusy wyposażone w dojazdowy silnik spalinowy nie są niczym nadzwyczajnym.
Dzięki prowadzonym inwestycjom, obecnie w centrum Essen wszystkie linie tramwajowe poruszają się pod ziemią i korzystają z przystanków zbudowanych z myślą o obsłudze szybkiej kolei miejskiej. Otwarty w 1991 roku tunel prowadzi z południowego obrzeża ścisłego centrum pod dworcem Essen Hauptbahnhof, następnie po wschodniej stronie rynku do węzła Viehofer Platz, skąd odchodzi trasa w kierunku północnym, następnie po północnych obrzeżach centrum w kierunku zachodnim. Koniec tunelu znajduje się w rejonie Thyssenkrupp Quartier. Ciekawostkę stanowi odcinek tunelowy w rejonie Berliner Platz. Tunel tramwajowy poprowadzono tu bowiem poniżej tunelu szybkiej kolei miejskiej. Tramwaje poruszają się więc aż około 25 metrów pod powierzchnią ziemi.
Na południe od stacji metra Essen Hauptbahnhof znajduje się linia tunelowa, która jest wyposażona w trzyszynowe torowisko, przystosowane do wspólnej pracy z linią szybkiej kolei miejskiej U11. Ponieważ na stacjach Philharmonie, Rüttenscheider Stern i Martinstraße znajdują się tylko wyniesione perony, wszystkie wagony przejeżdżające tędy muszą być wysokopodłogowe i wyposażone w składane stopnie. W niedalekiej przyszłości stacje te zostaną przystosowane do obsługi tramwaju niskopodłogowego, a wspólne tunelowe perony kolei miejskiej i tramwaju przynajmniej na długości 30 metrów zostaną obniżone.
Obecnie obsługą transportu zbiorowego w Essen zajmuje się Ruhrbahn GmbH. Spółka ta powstała poprzez połączenie w 2017 roku przedsiębiorstw komunikacyjnych Verkehrsunternehmen Essener Verkehrs-AG i Mülheimer Verkehrsgesellschaft. Poza Essen i trasą tramwajową prowadzącą stąd do Gelsenkirchen, obsługuje również sieć w Mülheim an der Ruhr i w Oberhausen. Całość jest ze sobą połączona. Co więcej, sieć ta jest powiązana z torowiskami tramwajowymi w Bochum. Długość sieci tramwajowej w samym Essen wynosi 52,5 kilometra długości. Kursuje tu 8 linii: 101, 103, 104, 105, 106, 107, 108 i 109. Linia 104 obsługiwana jest przez tramwaje niskopodłogowe z Mülheim. Z kolei na liniach 107 i 108, tak jak wspominano wcześniej, kursują wyskopodłogowe wagony Duewag M8C. Pozostałe linie tramwajowe obsługiwane są niskopodłogowymi tramwajami DWA/Adtrans M8D-NF i Bombardier M8D-NF2. Praktycznie na wszystkich liniach jeżdżą pojedyncze wagony. Istnieje możliwość łączenia posiadanych wozów w składy, niemniej nie jest to wykorzystywane między innymi z powodu zbyt krótkich peronów przystankowych. Dlatego wybrane linie w godzinach szczytu kursują nawet z częstotliwością co 5 minut. Wszystkie tramwaje eksploatowane w Essen są dwukierunkowe.
Torowiska tramwajowe w Essen w większości przypadków poprowadzone są w normalnym ruchu ulicznym. Niektóre przystanki nie posiadają nawet peronów, a wsiadanie odbywa się z poziomu jezdni. Nowe perony, dostosowane do wysokości tramwajów niskopodłogowych, wciąż nie są częstym elementem infrastruktury w Essen.
Essen na przełomie stuleci wyprzedawało wyskopodłogowe wagony GT8, M8S i M8C. Trafiły one do rumuńskich miast Jassy i Arad, a także do innych miast niemieckich, takich jak Mülheim czy Dortmund. Jeden z wozów M8S znalazł się Łodzi. Kraków w 2006 roku zakupił dwa wagony M8S numer 1004 i 1013. Pierwszy z nich został przeznaczony na części zamienne dla sprowadzonych z Norymbergi, normalnotorowych wozów N8S. Drugi natomiast przystosowano do poruszania się po normalnych torach. W 2012 roku został on dodatkowo przebudowany i wyposażony w niskopodłogowy człon we wrocławskich zakładach Protram. Wciąż kursuje on po Krakowa, oznaczony numerem HK462.
W mieście w eksploatacji nadal pozostają wyskopodłogowe wagony M8C, pochodzące z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Spośród 27 wozów, aż 23 wyposażone są w składane stopnie, umożliwiające obsługę zarówno wysokich, jak i niskich peronów. Pojazdy te utrzymywane są w ruchu z uwagi na konieczność kursowania na liniach 107 i 108, na których występuje wciąż funkcjonują wysokie perony.
Pozostały tabor stanowią niskopodłogowe pojazdy. Starsze są wagony typu M8D-NF, wyprodukowane w latach 1999 - 2001 przez konsorcjum DWA/Adtrans, później przejęte przez koncern Bombardier. W sumie do Essen trafiły 34 wozy tego typu. Z zewnątrz przypominają one krakowskie wagony Bombardier NGT6 z pierwszej i drugiej serii. Układ członów jest zbliżony natomiast do krakowskich wozów Bombardier NGT8, przy czym człony skrajne są nieco krótsze i posiadają tylko po jednej parze drzwi.
Nowsze niskopodłogowe tramwaje eksploatowane w Essen to wozy Bombardier M8D-NF2. W latach 2013 – 2016 zakupiono ich w sumie 42 sztuki. 28 wozów eksploatowanych jest w Essen, natomiast 14 w Mülheim. W pierwszym z miast tramwaje te oznaczone są numerami z przedziału od 1601 do 1628. W drugim mieście noszą numery z przedziału od 8001 do 8014. Wozy z Mülheim docierają do Essen, kursując na tutejszych liniach, w tym między innymi na 101, 104 czy 106. Tramwaje te mają identyczny układ członów, jak starsze M8D-NF. Różnią się natomiast wyglądem ścian zewnętrznych.
Tabor tramwajowy w Essen stacjonuje w dwóch zajezdniach. Pierwsza z nich, określana mianem Stadtmitte, zlokalizowana jest w pobliżu centrum miasta. Druga leży w zachodniej części Essen przy Schweriner Strasse. W obu zajezdniach, poza taborem tramwajowym, stacjonują również autobusy.
Poza wąskotorowymi tramwajami, po Essen kursują trzy normalnotorowe linie szybkiej kolei miejskiej: U11, U17 i U18. Linia U11 obsługiwana jest przez pociągi złożone z dwóch dwuczłonowych jednostek Duewag B80C. Na linii U17 kursują pojedyncze jednostki tego typu. Prowadzącą do Mülheim linię U18 obsługują natomiast jednostki LHB/York P86 lub P89, pochodzące z Wielkiej Brytanii. Pojazdy te w latach 1985 - 1995 kursowały na kolei DRL w Londynie. Później zostały sprowadzone do Niemiec, gdzie są eksploatowane do chwili obecnej.
Obecnie w Essen, podobnie jak w innych miastach w zachodnich Niemczech, porzucono plany rozbudowy sieci szybkiej kolei miejskiej. W zamian zakłada się utrzymanie i rozwój posiadanej sieci tramwajowej, na której kursują niskopodłogowe pojazdy. Jednocześnie trwały starania dotyczące dostosowania peronów na podziemnych przystankach, tak aby do obsługi wszystkich linii mogły być w końcu kierowane niskopodłogowe tramwaje.
PSMKMS & Impuls
Komentarze
Jedna mała uwaga - w opisie do zdjęcia http://www.psmkms.krakow.pl/images/phocagallery/Tramwaje/Zagranica/thumbs/phoca_thumb_m_essen18.jpg napisaliście, że wagony te zostały pozyskane z londyńskiego metra. DLR nie jest metrem.